Kritonline 158: Standaard 330.18 in een notendop

Standaard 330.18 zorgt in de praktijk regelmatig voor vragen (en soms stevige discussies met een OKB’er of toetser). De kern: je moet ongeacht je risico-inschatting gegevensgerichte controles opzetten en uitvoeren voor elke transactiestroom, elk rekeningsaldo en elke toelichting (TRT) die van materieel belang is. Dat lijkt haaks te staan op de risicogerichte controleaanpak.

In dit blog lees je waarom deze vereiste bestaat, wat je kunt verstaan onder een ‘materiële TRT’ en hoe je zinvolle gegevensgerichte werkzaamheden kiest als je géén risico op een afwijking van materieel belang (RAMB) op beweringsniveau hebt geïdentificeerd. Ook leggen we uit welke beweringen je dan toetst. Je krijgt hiermee meer grip op je aanpak én je dossier.

Wat zegt Standaard 330.18? 

Standaard 330.18 vereist dat de accountant ‘ongeacht de inschatting van de risico’s op een afwijking van materieel belang gegevensgerichte controles opzet en uitvoert voor elk van de transactiestromen, rekeningsaldi en in de financiële overzichten opgenomen toelichtingen (TRT) die van materieel belang zijn.’ In de praktijk leidt dit tot misverstanden en discussies, omdat de standaard niet expliciet uitlegt wat het doel is van deze werkzaamheden of waaruit ze zouden moeten bestaan.

De belangrijkste vragen en aandachtspunten 

1. Waarom staat deze bepaling in de standaarden? Het lijkt in tegenspraak met een op risico’s gebaseerde controle.
2. Wat is precies ‘een TRT die van materieel belang is’? Zijn dat alle TRT die groter zijn dan de vastgestelde materialiteit?
3. Wat zijn zinvolle werkzaamheden als je géén risico op een afwijking van materieel belang (RAMB) op beweringsniveau hebt geïdentificeerd voor de betreffende TRT?
4. Toepassingsgerichte teksten (330.A42a) zeggen dat niet alle beweringen binnen een materiële TRT hoeven te worden getoetst. Maar welke dan wél?

Hierna lichten we toe hoe je hiermee omgaat.

1. Waarom is deze vereiste opgenomen?

Er zijn meerdere redenen: de accountant kan ten onrechte géén RAMB hebben ingeschat, er is oordeelsvorming, omstandigheden kunnen na de risico-inschatting zijn gewijzigd, en interne beheersing heeft inherente beperkingen (zoals doorbreking door management). Daarom geldt de vereiste ook als je wél een RAMB op beweringsniveau hebt ingeschat, maar je respons uitsluitend uit systeemgerichte werkzaamheden bestaat. Als je begrijpt waarom je dit doet, kun je ook beter bepalen hoe je het slim doet.

2. Wat is een TRT die van materieel belang is? 

Standaard 320 beschrijft materieel belang in de context van de controle: een afwijking waarvan redelijkerwijs te verwachten is dat die invloed heeft op economische beslissingen van gebruikers. Zowel omvang als aard van een afwijking spelen daarbij een rol.

De toepassingsgerichte teksten leggen uit dat je bij de opzet van gegevensgerichte werkzaamheden kunt overwegen voor welke beweringen geldt dat, als een afwijking zou voorkomen, er een redelijke mogelijkheid is dat die afwijking van materieel belang is. Op basis daarvan kun je ‘een TRT die van materieel belang is’ interpreteren als: een TRT waarin een afwijking van materieel belang redelijkerwijs mogelijk is.

3. Wat zijn zinvolle controlewerkzaamheden? 

Een set ‘standaardwerkzaamheden’ uitvoeren is meestal niet effectief: je doet dan mogelijk te veel óf juist het verkeerde. Gegevensgerichte controles zijn gericht op het ontdekken van afwijkingen en kunnen bestaan uit detailcontroles (Standaard 500), cijferanalyses (Standaard 520) en representatieve steekproeven (Standaard 530). Je keuze baseer je onder meer op populatiekenmerken (stabiliteit, voorspelbaarheid, aantal en kenmerken van transacties) en het risicoprofiel.

Belangrijk: betrek bij de opzet van je werkzaamheden de overwegingen die er initieel toe leidden om géén RAMB te onderkennen voor de TRT. Stem je werkzaamheden af op het bevestigen of weerleggen van die overwegingen, bijvoorbeeld door gericht kenmerken van transacties binnen de TRT te onderzoeken.

Daarnaast zijn werkzaamheden uit Standaard 240.33 relevant: toetsen van (specifieke) journaalboekingen, beoordelen van schattingen op tendenties, en beoordelen van significante transacties buiten de normale bedrijfsvoering of die anderszins ongebruikelijk lijken.

4. Welke beweringen ga je toetsen? 

Deze vraag hangt direct samen met bovenstaande. Verdere controlewerkzaamheden zijn normaal gesproken gekoppeld aan een geïdentificeerd en ingeschat RAMB op beweringsniveau, maar dat heb je hier niet. Neem daarom eerst je overwegingen uit de risico-inschatting mee. Ga vervolgens na voor welke bewering(en) geldt dat, als een afwijking zou voorkomen, een redelijke mogelijkheid bestaat dat die afwijking van materieel belang is. Houd ten slotte rekening met een eventuele algehele tendentie die je hebt onderkend.

Als je het doel van Standaard 330.18 scherp hebt, kies je je gegevensgerichte werkzaamheden gericht, toets je beweringen bewust en sta je sterker in je dossier én in de review.

Meer weten?

Wil je dit onderwerp praktisch vertalen naar jouw controleaanpak, werkprogramma’s en dossieropbouw? Op onze website vind je diverse PE-trainingen en ondersteuning die jou daarbij helpen, zoals bijvoorbeeld:

• E-learning Inspelen op risico’s (COS 330)
• Training Materialiteit en de identificatie van risico’s
• Training De fundering van je controle

En als je liever samen spart: coaching, dossierreviews en OKB-ondersteuning door onze vaktechnische collega’s. Neem gerust contact met ons op!